Chorvachilik nafaqat qishloq xo‘jaligi tarmog‘i, balki O‘zbekiston qishloq aholisining oziq-ovqat xavfsizligi va daromadlarining asosiy manbai hisoblanadi. Ishlab chiqarishning asosini mamlakatni sut, go‘sht va boshqa hayvonot mahsulotlari bilan ta’minlaydigan fermer va dehqon xo‘jaliklari tashkil etadi. Biroq, uzoq yillar davomida ularning rivojlanishiga cheklangan moliyaviy imkoniyatlar, eskirgan texnika va zaif qayta ishlash infratuzilmasi to‘sqinlik qildi.
Fransiya taraqqiyot agentligi (FTA) ishtirokidagi «Chorvachilik sohasini barqaror rivojlantirishni moliyalashtirish» loyihasi ushbu vaziyatni o‘zgartirishga qaratilgan. Umumiy qiymati qariyb 100 million yevro bo‘lgan loyiha fermer xo‘jaliklarini qo‘llab-quvvatlash, fermalarni modernizatsiya qilish, iqlimga chidamli texnologiyalarni joriy etish va mahsulotlarni qayta ishlashni rivojlantirishga qaratilgan.
Moliyalashtirish banklar orqali amalga oshiriladi: xalqaro resurslar davlatga kelib tushadi, so‘ngra tijorat banklari orqali fermerlar uchun kreditlar shaklida taqsimlanadi. Bunday sxema quyidagilarni ta’minlaydi:
- turli toifadagi xo‘jaliklar uchun uzoq muddatli kreditlarning mavjudligi,
- moliyaviy xatarlarni kamaytirish,
- qishloq xo‘jaligiga investitsiyalarni rag‘batlantirish.
2026-yil mart oyi holatiga ko‘ra, banklar orqali 57,6 million yevrolik 339 ta kichik loyiha moliyalashtirildi. Ushbu investitsiyalar doirasida fermerlar parrandachilik va chorvachilik uchun zamonaviy uskunalar sotib olishdi, shuningdek, chorva mollari sonini sezilarli darajada ko‘paytirishdi va texnikani yangilashdi.
«Tadbirkorlar kredit mablag‘larini naslli qoramol (qoramol, qo‘y, echki) sotib olish, chorvachilik komplekslarini qurish va modernizatsiya qilish, ozuqa yig‘ishtirish va sut/go‘shtni qayta ishlash uskunalarini sotib olish, yaylovlarda suvni tejaydigan texnologiyalarni joriy etishga yo‘naltirishlari mumkin. Xususan, zamonaviy oziqlantirish usullarini joriy etish va import mollarni xarid qilish hisobiga ishtirokchi xo‘jaliklarda bir bosh sigirning mahsuldorligi o‘rtacha 15-20 foizga oshdi,» – Yusupov Oybek, MKBANK investitsiya loyihalarini moliyalashtirish guruhi rahbari.
Shunday qilib, fermerlar asosiy vazifalarni hal qilish uchun kreditlardan foydalanadilar:
1. Xo‘jaliklarni modernizatsiya qilish – yangi komplekslar qurish, mavjud fermalarni rekonstruksiya qilish, zamonaviy uskunalar sotib olish.
2. Ozuqa bazasini rivojlantirish – ozuqa tayyorlash uchun texnika sotib olish, ozuqa ekinlari ekishni kengaytirish.
3. Mahsulotlarni qayta ishlash – mini-sut zavodlari, sovutish omborlari, go‘shtni qayta ishlash liniyalari.
4. Zamonaviy texnologiyalarni joriy etish – oziqlantirishni avtomatlashtirish, fermani raqamli boshqarish, chorva mollarini genetik jihatdan yaxshilash.
Kreditlarga qo‘shimcha ravishda, loyiha Yevropa Ittifoqining grant yordamini nazarda tutadi, u investitsiya loyihasi qiymatining 40 foizigacha qoplashi mumkin. Hozirgi vaqtda loyihada ishtirok etayotgan va «yashil» chorvachilik talablariga javob beradigan fermer xo‘jaliklari 1,9 million yevro miqdorida grant mablag‘larini olgan.
Moliyalashtirishdan tashqari, loyiha fermerlarning moliyaviy savodxonligini oshirish, barqaror biznes-rejalarni ishlab chiqish va iqlimga moslashtirilgan texnologiyalarni joriy etishga qaratilgan texnik yordam komponentini o‘z ichiga oladi. Tashabbus, shuningdek, chorvachilikda iqlimga chidamli amaliyotlarni joriy etish, jumladan, suvdan oqilona foydalanish, ozuqa bazasini yaxshilash va ishlab chiqarishning uglerod izini kamaytirishga qaratilgan.
Ushbu investitsiyalar chorva mollarining mahsuldorligini oshirish, mahsulot tannarxini pasaytirish va fermer xo‘jaliklarining daromadini oshirish imkonini beradi. Bundan tashqari, tashabbus ish o‘rinlarini yaratadi: kichik loyihalarni amalga oshirish orqali 3249 ta yangi ish o‘rni yaratildi, ulardan 848 tasi ayollar uchun mo‘ljallangan.
Fransiya taraqqiyot agentligi ishtirokida amalga oshirilayotgan «Chorvachilik sohasini barqaror rivojlantirishni moliyalashtirish» loyihasi qishloq infratuzilmasini rivojlantirish va mamlakat oziq-ovqat xavfsizligini mustahkamlashga xizmat qilib, agrar sohani yanada rivojlantirish uchun barqaror asos yaratadi.
