O‘zbekiston agrar sektorida so‘nggi yillarda amalga oshirilayotgan islohotlar sohani xalqaro standartlarga muvofiq kompleks modernizatsiya qilishga qaratilgan. Zamonaviy sharoitda chorvachilikning an’anaviy usullaridan resurs tejovchi va iqlimiy barqaror modellarga o‘tish shunchaki dolzarb vazifa emas, balki davr talabiga aylandi. Bu boradagi eng muhim qadamlardan biri Fransiya taraqqiyot agentligi (FTA) ishtirokida amalga oshirilayotgan “Chorvachilik sohasini barqaror rivojlantirishni moliyalashtirish” loyihasidir. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 13-yanvardagi (PQ-84-sonli) qarori bilan tasdiqlangan ushbu tashabbus butun sohani transformatsiya qilish uchun strategik “yo‘l xaritasi” bo‘lib xizmat qilmoqda. Umumiy byudjeti 147 million yevro bo‘lgan dastur 2026-yilgacha bo‘lgan davrda mahalliy chorvachilikda sifatli yutuqlarni ta’minlashga qaratilgan.
Loyihaning moliyaviy arxitekturasi favqulodda moslashuvchanligi bilan ajralib turadi, bu tadbirkorlarga investitsiya qarorlarini aniq ishlab chiqarish ehtiyojlariga moslashtirish imkoniyatini beradi. Mablag‘larni taqsimlash tuzilmasi «yashil» iqtisodiyotning strategik ustuvorligini yaqqol tasdiqlaydi: xususan, 65,9 million yevro miqdoridagi birinchi kredit liniyasi faqat iqlimga moslashtirilgan va ekologik barqaror loyihalarni moliyalashtirishga yo‘naltirilgan. Ushbu yo‘nalish doirasida benefitsiarlarga katta mas’uliyat yuklanadi, bu esa bir vaqtning o‘zida misli ko‘rilmagan texnologik imkoniyatlarga yo‘l ochadi. Obyektlarni qurishda energiya tejamkor bioklimatik yechimlarini joriy etish, tomchilatib va yomg‘irlatib sug‘orish tizimlarini o‘rnatish, shuningdek, atrof-muhitga antropogen ta’sirni minimallashtirish maqsadida chorvachilik chiqindilarini chuqur qayta ishlash ishtirok etishning majburiy shartlari bo‘ldi.
Shu bilan birga, loyiha keng ijtimoiy qamrovga ega. 24 mln yevro miqdoridagi ikkinchi kredit liniyasi kichik dehqon xo‘jaliklari, oilaviy korxonalar va tomorqa yer egalari o‘rtasidagi kooperatsiyani rivojlantirishga yo‘naltirilgan. Ushbu mexanizmning samaradorligi Yevropa Ittifoqining jami 11,5 million yevro miqdoridagi beg‘araz grantlari hisobiga kuchaytirilmoqda. Investitsiya xarajatlarining bir qismini qoplash uchun ajratiladigan grant mablag‘lari kichik biznes subyektlariga ilg‘or texnologiyalarni sotib olish va joriy etishda sezilarli moliyaviy imtiyozlar beradi.
Loyihani amalga oshirishdagi asosiy strategik burilish yirik shoxli mollar importiga oqilona cheklovlar joriy etilishi bo‘ldi (YSHQ). Yillar davomida sohaning rivojlanishi asosan xorijdan olib kelinayotgan zotdor hayvonlar hajmi bilan o‘lchanib kelindi. Biroq, FTA loyihasi doirasida ushbu maqsadlar uchun umumiy byudjetdan atigi 13,5 million yevro ajratilgan va import huquqi faqat 50 boshdan ortiq chorva moli bo‘lgan fermerlarga beriladi. Mazkur qaror ko‘p yillik “importga qaramlik” an’anasidan voz kechilganini anglatadi va asosiy e’tiborni ichki infratuzilmani rivojlantirishga qaratadi. Loyiha chorva mollari sonini shunchaki ko‘paytirishni emas, balki parrandachilik, baliqchilik, quyonchilik, asalarichilik, yilqichilik kabi barcha yo‘nalishlarda sifatli mahsulot ishlab chiqarishning tizimli zanjirini yaratishni o‘z oldiga ustuvor vazifa qilib qo‘ygan.
Moliyalashtirish mexanizmlari mamlakatning to‘rtta yetakchi banki – «Xalq banki», «Mikrokreditbank», «Biznesni rivojlantirish banki» va «Hamkorbank» orqali amalga oshiriladi. Tadbirkorlar uchun yaratilgan sharoitlar loyihalarning uzoq muddatli barqarorligini ta’minlashga qaratilgan: kreditlar 120 oygacha (10 yil) muddatga beriladi, shundan dastlabki 36 oyi (3 yil) imtiyozli davr hisoblanadi. «Xalq banki»da foiz stavkasi Markaziy bankning asosiy stavkasiga yillik 3 foiz qo‘shilgan miqdorda, qolgan hamkor banklarda esa asosiy stavkaga ustama 5 foiz etib belgilangan. Barcha kreditlar milliy valyuta – so‘mda ajratiladi.
Loyihaning uchinchi komponenti doirasida ajratilgan mablag‘lar veterinariya xizmatlarini kompleks modernizatsiya qilish va sohani institutsional rivojlantirishga yo‘naltirilgan. Bu nafaqat ichki bozorda mahsulotlarning biologik xavfsizligini kafolatlaydi, balki ularning qat’iy xalqaro sertifikatlashtirish standartlariga muvofiqligini ta’minlaydi, global eksport bozorlariga kirish imkonini beradi. Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish davlat qo‘mitasi tomonidan muvofiqlashtirilgan tizimli yondashuv sohani an’anaviy agrar tizimdan yuqori daromadli sanoat modeliga o‘zgartirishga yordam beradi.
2026-yilgacha mo‘ljallangan ushbu keng ko‘lamli loyiha O‘zbekistonda sifat jihatidan yangi – «yashil» va raqobatbardosh chorvachilik tizimini shakllantirishga qaratilgan. Zamonaviy voqelikda fermer xo‘jaligi muvaffaqiyatining garovi chorva mollarining son ko‘rsatkichi emas, balki ilg‘or texnologiyalarning integratsiyalashuv darajasi va resurslarni boshqarish samaradorligi bo‘lib qolmoqda. Fransiya taraqqiyot agentligi bilan hamkorlikda erishilgan sarmoyaviy yutuq mamlakat oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash va qishloq xo‘jaligi eksportini mutlaqo yangi bosqichga olib chiqishda fundamental tayanch bo‘lishi kutilmoqda.
