Ўзбекистон аграр секторида сўнгги йилларда амалга оширилаётган ислоҳотлар соҳани халқаро стандартларга мувофиқ комплекс модернизация қилишга қаратилган. Замонавий шароитда чорвачиликнинг анъанавий усулларидан ресурс тежовчи ва иқлимий барқарор моделларга ўтиш шунчаки долзарб вазифа эмас, балки давр талабига айланди. Бу борадаги энг муҳим қадамлардан бири Франция тараққиёт агентлиги (ФТА) иштирокида амалга оширилаётган “Чорвачилик соҳасини барқарор ривожлантиришни молиялаштириш” лойиҳасидир. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 13 январдаги (ПҚ-84-сонли) қарори билан тасдиқланган ушбу ташаббус бутун соҳани трансформация қилиш учун стратегик “йўл харитаси” бўлиб хизмат қилмоқда. Умумий бюджети 147 миллион евро бўлган дастур 2026 йилгача бўлган даврда маҳаллий чорвачиликда сифатли ютуқларни таъминлашга қаратилган.
Лойиҳанинг молиявий архитектураси фавқулодда мослашувчанлиги билан ажралиб туради, бу тадбиркорларга инвестиция қарорларини аниқ ишлаб чиқариш эҳтиёжларига мослаштириш имкониятини беради. Маблағларни тақсимлаш тузилмаси “яшил” иқтисодиётнинг стратегик устуворлигини яққол тасдиқлайди: хусусан, 65,9 миллион евро миқдоридаги биринчи кредит линияси фақат иқлимга мослаштирилган ва экологик барқарор лойиҳаларни молиялаштиришга йўналтирилган. Ушбу йўналиш доирасида бенефициарларга катта масъулият юкланади, бу эса бир вақтнинг ўзида мисли кўрилмаган технологик имкониятларга йўл очади. Объектларни қуришда энергия тежамкор биоклиматик ечимларини жорий этиш, томчилатиб ва ёмғирлатиб суғориш тизимларини ўрнатиш, шунингдек, атроф-муҳитга антропоген таъсирни минималлаштириш мақсадида чорвачилик чиқиндиларини чуқур қайта ишлаш иштирок этишнинг мажбурий шартлари бўлди.
Шу билан бирга, лойиҳа кенг ижтимоий қамровга эга. 24 млн евро миқдоридаги иккинчи кредит линияси кичик деҳқон хўжаликлари, оилавий корхоналар ва томорқа ер эгалари ўртасидаги кооперацияни ривожлантиришга йўналтирилган. Ушбу механизмнинг самарадорлиги Европа Иттифоқининг жами 11,5 миллион евро миқдоридаги беғараз грантлари ҳисобига кучайтирилмоқда. Инвестиция харажатларининг бир қисмини қоплаш учун ажратиладиган грант маблағлари кичик бизнес субъектларига илғор технологияларни сотиб олиш ва жорий этишда сезиларли молиявий имтиёзлар беради.
Лойиҳани амалга оширишдаги асосий стратегик бурилиш йирик шохли моллар импортига оқилона чекловлар жорий этилиши бўлди (ЙШҚ). Йиллар давомида соҳанинг ривожланиши асосан хориждан олиб келинаётган зотдор ҳайвонлар ҳажми билан ўлчаниб келинди. Бироқ, ФТА лойиҳаси доирасида ушбу мақсадлар учун умумий бюджетдан атиги 13,5 миллион евро ажратилган ва импорт ҳуқуқи фақат 50 бошдан ортиқ чорва моли бўлган фермерларга берилади. Мазкур қарор кўп йиллик “импортга қарамлик” анъанасидан воз кечилганини англатади ва асосий эътиборни ички инфратузилмани ривожлантиришга қаратади. Лойиҳа чорва моллари сонини шунчаки кўпайтиришни эмас, балки паррандачилик, балиқчилик, қуёнчилик, асаларичилик, йилқичилик каби барча йўналишларда сифатли маҳсулот ишлаб чиқаришнинг тизимли занжирини яратишни ўз олдига устувор вазифа қилиб қўйган.
Молиялаштириш механизмлари мамлакатнинг тўртта етакчи банки – “Xalq banki”, “Mikrokreditbank”, “Biznesni rivojlantirish banki” ва “Hamkorbank” орқали амалга оширилади. Тадбиркорлар учун яратилган шароитлар лойиҳаларнинг узоқ муддатли барқарорлигини таъминлашга қаратилган: кредитлар 120 ойгача (10 йил) муддатга берилади, шундан дастлабки 36 ойи (3 йил) имтиёзли давр ҳисобланади. “Xalq banki”да фоиз ставкаси Марказий банкнинг асосий ставкасига йиллик 3 фоиз қўшилган миқдорда, қолган ҳамкор банкларда эса асосий ставкага устама 5 фоиз этиб белгиланган. Барча кредитлар миллий валюта – сўмда ажратилади.
Лойиҳанинг учинчи компоненти доирасида ажратилган маблағлар ветеринария хизматларини комплекс модернизация қилиш ва соҳани институтсионал ривожлантиришга йўналтирилган. Бу нафақат ички бозорда маҳсулотларнинг биологик хавфсизлигини кафолатлайди, балки уларнинг қатъий халқаро сертификатлаштириш стандартларига мувофиқлигини таъминлайди, глобал экспорт бозорларига кириш имконини беради. Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш давлат қўмитаси томонидан мувофиқлаштирилган тизимли ёндашув соҳани анъанавий аграр тизимдан юқори даромадли саноат моделига ўзгартиришга ёрдам беради.
2026 йилгача мўлжалланган ушбу кенг кўламли лойиҳа Ўзбекистонда сифат жиҳатидан янги – “яшил” ва рақобатбардош чорвачилик тизимини шакллантиришга қаратилган. Замонавий воқеликда фермер хўжалиги муваффақиятининг гарови чорва молларининг сон кўрсаткичи эмас, балки илғор технологияларнинг интегратсиялашув даражаси ва ресурсларни бошқариш самарадорлиги бўлиб қолмоқда. Франция тараққиёт агентлиги билан ҳамкорликда эришилган сармоявий ютуқ мамлакат озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлаш ва қишлоқ хўжалиги экспортини мутлақо янги босқичга олиб чиқишда фундаментал таянч бўлиши кутилмоқда.
