Чорвачилик нафақат қишлоқ хўжалиги тармоғи, балки Ўзбекистон қишлоқ аҳолисининг озиқ-овқат хавфсизлиги ва даромадларининг асосий манбаи ҳисобланади. Ишлаб чиқаришнинг асосини мамлакатни сут, гўшт ва бошқа ҳайвонот маҳсулотлари билан таъминлайдиган фермер ва деҳқон хўжаликлари ташкил этади. Бироқ, узоқ йиллар давомида уларнинг ривожланишига чекланган молиявий имкониятлар, эскирган техника ва заиф қайта ишлаш инфратузилмаси тўсқинлик қилди.
Франция тараққиёт агентлиги (ФТА) иштирокидаги “Чорвачилик соҳасини барқарор ривожлантиришни молиялаштириш” лойиҳаси ушбу вазиятни ўзгартиришга қаратилган. Умумий қиймати қарийб 100 миллион евро бўлган лойиҳа фермер хўжаликларини қўллаб-қувватлаш, фермаларни модернизация қилиш, иқлимга чидамли технологияларни жорий этиш ва маҳсулотларни қайта ишлашни ривожлантиришга қаратилган.
Молиялаштириш банклар орқали амалга оширилади: халқаро ресурслар давлатга келиб тушади, сўнгра тижорат банклари орқали фермерлар учун кредитлар шаклида тақсимланади. Бундай схема қуйидагиларни таъминлайди:
- турли тоифадаги хўжаликлар учун узоқ муддатли кредитларнинг мавжудлиги,
- молиявий хатарларни камайтириш,
- қишлоқ хўжалигига инвестицияларни рағбатлантириш.
2026 йил март ойи ҳолатига кўра, банклар орқали 57,6 миллион евролик 339 та кичик лойиҳа молиялаштирилди. Ушбу инвестициялар доирасида фермерлар паррандачилик ва чорвачилик учун замонавий ускуналар сотиб олишди, шунингдек, чорва моллари сонини сезиларли даражада кўпайтиришди ва техникани янгилашди.
“Тадбиркорлар кредит маблағларини наслли қорамол (қорамол, қўй, эчки) сотиб олиш, чорвачилик комплексларини қуриш ва модернизация қилиш, озуқа йиғиштириш ва сут/гўштни қайта ишлаш ускуналарини сотиб олиш, яйловларда сувни тежайдиган технологияларни жорий этишга йўналтиришлари мумкин. Хусусан, замонавий озиқлантириш усулларини жорий этиш ва импорт молларни харид қилиш ҳисобига иштирокчи хўжаликларда бир бош сигирнинг маҳсулдорлиги ўртача 15-20 фоизга ошди,” – Юсупов Ойбек, MKBANK инвестиция лойиҳаларини молиялаштириш гуруҳи раҳбари.
Шундай қилиб, фермерлар асосий вазифаларни ҳал қилиш учун кредитлардан фойдаланадилар:
1. Хўжаликларни модернизация қилиш – янги комплекслар қуриш, мавжуд фермаларни реконструкция қилиш, замонавий ускуналар сотиб олиш.
2. Озуқа базасини ривожлантириш – озуқа тайёрлаш учун техника сотиб олиш, озуқа экинлари экишни кенгайтириш.
3. Маҳсулотларни қайта ишлаш – мини-сут заводлари, совутиш омборлари, гўштни қайта ишлаш линиялари.
4. Замонавий технологияларни жорий этиш – озиқлантиришни автоматлаштириш, фермани рақамли бошқариш, чорва молларини генетик жиҳатдан яхшилаш.
Кредитларга қўшимча равишда, лойиҳа Европа Иттифоқининг грант ёрдамини назарда тутади, у инвестиция лойиҳаси қийматининг 40 фоизигача қоплаши мумкин. Ҳозирги вақтда лойиҳада иштирок этаётган ва “яшил” чорвачилик талабларига жавоб берадиган фермер хўжаликлари 1,9 миллион евро миқдорида грант маблағларини олган.
Молиялаштиришдан ташқари, лойиҳа фермерларнинг молиявий саводхонлигини ошириш, барқарор бизнес-режаларни ишлаб чиқиш ва иқлимга мослаштирилган технологияларни жорий этишга қаратилган техник ёрдам компонентини ўз ичига олади. Ташаббус, шунингдек, чорвачиликда иқлимга чидамли амалиётларни жорий этиш, жумладан, сувдан оқилона фойдаланиш, озуқа базасини яхшилаш ва ишлаб чиқаришнинг углерод изини камайтиришга қаратилган.
Ушбу инвестициялар чорва молларининг маҳсулдорлигини ошириш, маҳсулот таннархини пасайтириш ва фермер хўжаликларининг даромадини ошириш имконини беради. Бундан ташқари, ташаббус иш ўринларини яратади: кичик лойиҳаларни амалга ошириш орқали 3249 та янги иш ўрни яратилди, улардан 848 таси аёллар учун мўлжалланган.
Франция тараққиёт агентлиги иштирокида амалга оширилаётган “Чорвачилик соҳасини барқарор ривожлантиришни молиялаштириш” лойиҳаси қишлоқ инфратузилмасини ривожлантириш ва мамлакат озиқ-овқат хавфсизлигини мустаҳкамлашга хизмат қилиб, аграр соҳани янада ривожлантириш учун барқарор асос яратади.
